Μια μεγάλη αλλαγή στους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες, που θα αυξήσει σημαντικά τα περιθώρια ελιγμών των ελληνικών κυβερνήσεων, είναι έτοιμη να ζητήσει η Αθήνα στην επικείμενη διαπραγμάτευση για την αναθεώρηση του Συμφώνου Σταθερότητας: να εξαιρεθούν από τους υπολογισμούς για το έλλειμμα και το χρέος οι αμυντικές δαπάνες.
Την πρωτοβουλία αυτή που σκοπεύει να αναλάβει η κυβέρνηση αποκάλυψε ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, κατά τη δευτερολογία του στη Βουλή για την κύρωση της ελληνογαλλικής αμυντικής και εξοπλιστικής συμφωνίας.
«Γνωρίζετε», ανέφερε, «ότι η Ελλάδα έχει βρεθεί στην πρώτη γραμμή τής ευρωπαϊκής συζήτησης για την αναμόρφωση του Συμφώνου Σταθερότητας, έτσι ώστε να ξεφύγουμε από ένα ασφυκτικό πλαίσιο ποσοτικών στόχων, το οποίο την τελευταία δεκαετία απεδείχθη παντελώς ανεπαρκές να απαντήσει στις μεγάλες προκλήσεις της ζώνης του ευρώ. Θα διεκδικήσουμε πολύ μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία από αυτή που μας παρείχαν οι προηγούμενοι κανόνες».
Στη συνέχεια, ο πρωθυπουργός εξήγησε την αναγκαιότητα να εξαιρεθούν ορισμένα είδη δαπανών από τους υπολογισμούς που γίνονται στο πλαίσιο της εφαρμογής του Συμφώνου Σταθερότητας. «Μέρος της συζήτησης είναι και το κατά πόσον υπάρχουν είδη δαπανών, τα οποία ενδεχομένως θα πρέπει να εξαιρεθούν από τον υπολογισμό των στόχων για τους οποίους θα δεσμευτούμε», επισήμανε ο πρωθυπουργός και πρόσθεσε: «Ενδεχομένως, οι αμυντικές δαπάνες, οι οποίες όντως βαρύνουν δυσανάλογα χώρες όπως η Ελλάδα, που λόγω της γεωπολιτικής τους θέσης αναγκάζονται να ξοδέψουν περισσότερα χρήματα στην άμυνα».
Η διπλωματική «μάχη», πάντως, για να ικανοποιηθεί αυτό το αίτημα δεν θα είναι εύκολη. Από δημοσιονομική άποψη, οι χώρες της συμμαχίας της λιτότητας (frugals) δεν αναμένεται να υποδεχθούν με ιδιαίτερη θέρμη ένα αίτημα, το οποίο θα επέτρεπε στην Ελλάδα ουσιαστικά να «γειώσει» τους δημοσιονομικούς κανόνες, αφού το άθροισμα δαπανών για την άμυνα και το μεταναστευτικό είναι εξαιρετικά υψηλό για τη χώρα μας, στο επίπεδο του 3% του ΑΕΠ, όσο είναι σήμερα και το ανώτατο όριο για το έλλειμμα. Αν εφαρμοσθεί η εξαίρεση που ζητά η Αθήνα, θα ανοίξει μεγάλος δημοσιονομικός χώρος για ελαφρύνσεις φόρων και αύξηση δαπανών, που είναι βέβαιο ότι από τις «σκληρές» χώρες του Βορρά θα εκληφθεί ως ένας πρόσθετος κίνδυνος για τη βιωσιμότητα του χρέους.
Ανεξάρτητα από τη σύνθεση της επόμενης γερμανικής κυβέρνησης, που δεν αποκλείεται να έχει στο υπουργείο Οικονομικών τον ακραία συντηρητικό επικεφαλής των Φιλελεύθερων, το Βερολίνο πιθανότατα θα ταχθεί υπέρ των θέσεων των χωρών της ομάδας της λιτότητας.
Από την άλλη πλευρά, όμως, η Αθήνα ποντάρει σε μια σπάνια διπλωματική ευκαιρία, που δημιουργείται μετά τη σύναψη της νέας αμυντικής συμφωνίας με το Παρίσι. Η χώρα αναλαμβάνει δαπάνες πολλών δισεκατομμυρίων για τα εξοπλιστικά προγράμματα φρεγατών και αεροσκαφών από τη Γαλλία και η ελληνική κυβέρνηση περιμένει ότι η χώρα που αποτελεί τη μία από τις δύο κινητήριες δυνάμεις της ευρωπαϊκής ενοποίησης θα στηρίξει σθεναρά τις ελληνικές θέσεις, ακόμη και αν χρειασθεί να έλθει σε αντιπαράθεση με τη Γερμανία.
Η διαπραγμάτευση για το νέο Σύμφωνο Σταθερότητας θα κρατήσει αρκετούς μήνες ακόμη και θα ολοκληρωθεί, εκτός απροόπτου, την επόμενη άνοιξη, πριν καταρτίσουν οι χώρες τα νέα μεσοπρόθεσμα προγράμματά τους. Εκτός από την εξαίρεση των δαπανών για την άμυνα και τη διαχείριση του μεταναστευτικού, η κυβέρνηση έχει ξεκαθαρίσει ότι θέλει και αλλαγή στον κανόνα για το ρυθμό μείωσης του χρέους, σύμφωνα με τον οποίο οι χώρες με χρέος πάνω από 60% του ΑΕΠ πρέπει να το μειώνουν τουλάχιστον κατά το 1/20 (5%) της διαφοράς κάθε χρόνο (για παράδειγμα, αν η Ελλάδα έχει 200% χρέος, για το 140% του ΑΕΠ θα είναι υποχρεωμένη να εμφανίζει μείωση κατά το 1/20 κάθε χρόνο, κάτι που θα σήμαινε την επιβολή πολύ αυστηρής λιτότητας).
